ความสำคัญของ ดิถี หรือ ดฤถี หมายถึง ระยะการโคจรของดาวจันทร์ นับแต่เวลา เที่ยงคืนวันหนึ่ง ไปจนถึงเวลาบรรจบรอบเที่ยงคืนอีกวันหนึ่ง และนับแต่หน้าวันดาวจันทร์ดับมือ (อมาวสี) ไปจนถึงเห็นดาวจันทร์เพ็ญเต็มดวง (บูรณมี) เรียกว่า ข้างขึ้น หรือ ชุณหปักษ์ นับแต่หน้าวัน จันทร์เต็มดวง ไปจนถึงวันจันทร์ดับไม่เห็นแสงจันทร์ เรียกว่า ข้างแรม หรือกาฬปักษ์ รวม ๒ ปักษ์ เป็นเดือนจันทรคติ ดังนี้ ๑) เดือนทางจันทรคติ เป็นการนับการโคจรของพระจันทร์ตามระยะห่างจากดวงอาทิตย์ มีดิถีตั้งแต่ ดิถีที่ ๑ จนถึงดิถีที่ ๒๙ หรือดิถีที่ ๓๐ แบ่งเป็น “ข้างขึ้น ๑๕” และ “ข้างแรม ๑๕” เมื่อ รวม ข้างขึ้น และข้างแรมแล้วจะได้ดิถีเท่ากับ ๒๙ หรือ ๓๐ ดิถี นับเป็นชื่อเรียกของเดือนไทย ได้แก่ เดือนอ้าย, เดือนยี่, เดือนสาม ฯลฯ จนถึงเดือนสิบสอง ๒) เดือนทางสุริยะคติ เป็นเดือนที่นับจ านวนวันจากการโคจรของดวงอาทิตย์ คือ เดือนที่ ใช้เป็นแบบสากลโดยทั่วไป อันได้แก่ เดือนมกราคม, กุมภาพันธ์ ฯลฯ จนถึงเดือนธันวาคม เป็นของคู่ กันกับเดือนทางสุริยะคติ การก าหนดเดือนทาง “สุริยคติกาล” โดยพิจารณาจากการโคจรของดาวอาทิตย์ผ่านกลุ่ม ดาวจักราศีทั้ง ๑๒ กลุ่ม จาเพาะวันกลางเดือนแล้ว หมายความว่าเมื่อดาวอาทิตย์โคจรย้ายราศีหนึ่ง เข้าสู่อีกราศีหนึ่งทุกกลางเดือน การก าหนดเดือนทาง “จันทรคติ” พิจารณาจากระบบการโคจรของดวงจันทร์และดวง อาทิตย์ หรือที่เรียกว่า ระยะเชิงมุมของดาวพระเคราะห์ทั้ง ๒ ถ้าโคจรอยู่ในระนาบเดียวกัน เห็นดวง จันทร์เต็มดวง วันนั้นเป็นวันขึ้น ๑๕ ค่า เรียก บูรณมี หรือ “ดิถีเพ็ญ”  แต่ถ้าวันใดมองไม่เห็นแสง ของดวงจันทร์ วันนั้นเป็นวันแรม ๑๔ ค่า หรือแรม ๑๕ ค่าเรียกว่า อมาวสี คือดิถีที่เป็นที่อยู่ร่วมแห่ง พระอาทิตย์และพระจันทร์, วันพระจันทร์ดับ หรือวันดับ คือวันสิ้นเดือนทางจันทรคติ   ดังนั้น เมื่อถึง วันขึ้น ๑ ค่า จะเป็นวันขึ้นเดือนใหม่ทางจันทรคติด้วย

ดิถีตามที่ใช้กันอยู่ทุกวันนี้มีอยู่ ๒ ประการ คือ “ดิถีตลาด” และ “ดิถีโหร” – ดิถีตลาด คือ วันขึ้น-แรม ที่ใช้กันอยู่ตามปฏิทินประจำปี แสดงเป็น “ข้างขึ้น ๑ ค่า ถึง ขึ้น ๑๕ ค่า” และ “แรม ๑ ค่า จนถึง แรม ๑๕ ค่า” – ดิถีโหร อีกประการหนึ่งเรียกว่า “ดิถีเพียร” ดิถีโหร เป็นดิถีที่ค านวณขึ้นจากระยะ เชิงมุม ระหว่างดาวอาทิตย์กับดาวจันทร์ นับว่าเป็นดิถีที่เที่ยงแท้ ที่บอกไว้ในปฏิทินโหรเป็นประจ าวัน ทั้งจำนวนดิถีและนาทีดิถี มีหลักการคำนวณโดยแบ่งออกเป็นสองจุด คือ จากจุดพระจันทร์กุมกับพระ อาทิตย์ แล้วเดินรุดไปข้างหน้าอาทิตย์ทุกวัน จนเดินเป็นเส้นตรงกับอาทิตย์ในทางตรงข้าม (๑๘๐๐ ) ภาษาโหร เรียกว่า เล็ง จะเป็นเป็น ปูรณมี คือ การเพ็ญของดวงจันทร์ที่สว่างเต็มดวง ตามหลักของ บาลี คือ ศุกลปักษจากจุดของ ปูรณมี ผ่านไปเกิน ๑๘๐ องศา ของดวงจันทร์ จะค่อยๆ มืดไปทุกๆ วัน จนเข้า ๓๖๐ องศา (เข้ากุมกับดวงอาทิตย์) จุดนี้เรียกว่า อมาวสี คือ จันทร์มืดทั้งดวง ภาษาชาวบ้านเรียกว่า จันทร์ดับ ตรงกับบาลี คือ กาฬปักษ